نگاهی به آثار مذهبی محسن چاووشی

اگر چه از روز اول برنامه ی وبلاگ این بوده که هر قطعه از کارهای چاووشی را جداگانه و مفصل مورد بررسی قرار دهد ، اما به سبب اینکه این کار زمانبر است ، و همچنین به مناسبت انتشار آلبوم هشت و قطعه ی کاشکیِ محسن عزیز در این آلبوم ، تصمیم گرفتم به بررسی مذهب و تاثیرات آن در زندگی و آثار محسن چاووشی بپردازم ( یا به نوعی به بررسی آثار مذهبی محسن چاووشی بپردازم . )

محسن چاووشی و مذهب

محسن چاووشی در خانواده ای مذهبی به دنیا آمد . نام خانوادگی اصلی او چاووشی حسینی است و در چند مصاحبه اعلام کرده اجدادش از چاووشی خوانانِ امام حسین بوده اند و وجه تسمیه نام خانوادگی اش به این سبب است . کودکی او در دوران جنگ با سختی ها و به تبع آن ، راز و نیاز ها و توکل و توسل جستن ها سپری شد . مدتی در مشهد ( بزرگترین شهر مذهبی ایران ) زندگی کرد و در یک مصاحبه گفت شاهد رخ دادن معجزه برای یک فرد نابینا در حرم امام رضا بوده است . در یک کلام ، دین و مذهب از ابتدا حضور پر رنگی در زندگی او داشته اند .

در مورد اینکه چاووشی در زندگی شخصی چقدر مقید به انجام اعمال مذهبی است و اینکه چقدر به مذهب اهمیت می دهد و تا چه اندازه باید ها و نباید های آن را رعایت می کند ، چیز زیادی نمی دانیم به جز اشاره هایی به عشق و علاقه ی او به حضرت اباالفضل و همچنین نماز خواندنش ( هر دو در یک مصاحبه ی قدیمی ) . غیر از این ، با توجه به مصاحبه هایی دیگر از علاقه ی او به روحانیات و عرفان با خبریم . اما آنچه واضح است و در این مقاله به بررسی آن می پردازیم زندگی حرفه ای و کاری او و حضور مذهب در کارهای اوست .

دیسکوگرافی مذهبی

شمار آثار مذهبی که از محسن چاووشی پخش شده اند به عدد ۷ می رسد . غریب مادر ( آلبوم نفرین ) – امام رضا ( آلبوم خودکشی ممنوع ) – راه کربلا ( تک آهنگ ) – توبه نامه ( تک آهنگ ) – ظهر عطش ( آلبوم سلام آقا ) – غدیر خون ( آلبوم سلام آقا ) و کاشکی ( آلبوم هشت ) . کارهای دیگری هم هستند که منتشر نشده اند و از آنها می شود به قطعه ای برای امام حسین اشاره کرد که چاووشی در یک مصاحبه گفته بود آن را برای صدا و سیما و به مناسبت ایام محرم تهیه کرده ( و البته هنوز مشخص نیست این قطعه یکی از قطعات آلبوم سلام آقا است یا خیر ) . عده ای به اشتباه قطعه ی فلسطین ( آلبوم متاسفم ) را هم از جمله این آثار حساب می کنند که صحیح نیست اما به علت فضاسازی میانی اش در این مقاله به آن اشاره ای خواهد شد . همچنین به قطعه ی خودکشی ممنوع اشاره خواهیم داشت که در آن نیز از عنصری مذهبی استفاده شده است .

به احتمال زیاد یکی دیگر از دلایل ساخت این کارها حضور امیر ارجینی در کنار چاووشی است . امیر ارجینی در آثارش دغدغه ی اجتماعی دارد و این ، دغدغه ی مذهبی را هم شامل می شود ( بر خلاف حسین صفا که گویا علاقه یا شاید استعدادی برای کار در این حوزه ندارد ) و همین است که ترانه ی ۴ قطعه از این ۷ قطعه را ارجینی سروده . و از ۳ قطعه ی دیگر ، ۲ قطعه کار شاعران معروف و متوفی است ( حسن فرح بخشیان و محمدرضا آغاسی ) و در واقع اختصاصی نیست و یک قطعه هم از شاعری است که از نامش بی خبریم ! بنابراین نمی شود از تاثیر متقابل این دو همکار چشم پوشید .

روند کارهای مذهبی و مناسبتی

در آلبوم های اول و دوم ، یک ترک مذهبی به عنوان پای ثابت قرار دارد . همان طور که کارهای اجتماعی ، عاشقانه ی سیاه ، عاشقانه ی زیبا و … قرار دارند . به نظر می رسد روند کار طوری است که از هر ژانری یک قطعه در آلبوم قرار داشته باشد . بنابراین نمی شود گفت دو کار غریب مادر و امام رضا مناسبتی اند . ( هر چند عده ای می گفتند این کارها برای سهولت در اخذ مجوز در آلبوم ها گنجانده شده اما به ۴ دلیل می شود گفت این حرف بی اعتبار است . اول آنکه در دو آلبوم مجاز محسن چاووشی هیچ خبری از این مسهل های مجوز نیست ! دوم آنکه با وجود این کارها پروسه ی مجاز شدن چاووشی چندین سال طول کشید و این آهنگ ها تقریبا بی تاثیر بودند . سوم گواه بعضی رفیقان ( و حتی نارفیقان (!) که هیچ سودی از این گفته نمی برند ) است و البته زندگی نامه ی چاووشی و حضور پر رنگ مذهب در آن . اما مورد چهارم که اصلی ترین مورد باشد ، صمیمیت این کارهاست . صمیمیتی که باعث می شود حتی آنهایی که با مذهب و کارهای مذهبی میانه ای ندارند جذب این آثار شوند و از آنها لذت ببرند . و حداقل این را بپذیرند که این آهنگها ، از جنس آهنگهای سفارشی کم مایه و مداحی های رایج نیست . از جنس کارهایی که حتی یک بیت آنها در یاد کسی نمی ماند . و به فرض ، حتی اگر این ترانه ها به منظور مجوز خوانده شده باشند ، چیزی از تاثیرگذاری آنها کم نمی شود . )

این روند از آلبوم لنگه کفش عوض شد . محرم ۸۴ ، چاووشی ترک راه کربلا را به مناسبت ایام سوگورای امام حسین منتشر کرد . به شکل اینترنتی و با قرار گرفتن این ترک ها در سایت ها و وبلاگ های موسیقی . راه کربلا به این طریق پخش شد و از آن زمان روند قرار داشتن یک ترانه ی مذهبی در هر آلبوم کنار گذاشته شد . ( اگر چه به دلیل همزمانی این اتفاق با پخش شدن آلبوم لنگه کفش و قرار گرفتن راه کربلا به عنوان یکی از تراکهای لنگه کفش ( به اشتباه ) ، این تصور به وجود آمد که در لنگه کفش هم این روند حفظ شده اما این طور نبود . ) کار بعدی توبه نامه بود که همراه با ۳ قطعه ی دیگر ، پاییز ۸۵ پخش شد .

بعد از این دیگر چاووشی کار مذهبیی نخواند و یا اگر خواند ، جایی عرضه نکرد تا آنکه آلبوم اولش به صورت رسمی پخش شد و یک سال بعد ، به مناسبت میلاد امام هشتم خبر رسید که آلبومی به نام هشت آماده ی پخش است و محسن چاووشی هم با یک تراک در آن حضور دارد . این آلبوم تا شش ماه بعد ( اردیبهشت ۸۹ ) پخش نشد اما چندی بعد و در آستانه ی محرم ، خبری مشابه شنیده شد . این بار به مناسبت ایام سوگواری امام سوم شیعیان آلبومی با نام سلام آقا تهیه شده بود و سهم چاووشی در آن ۲ قطعه بود . این آلبوم با تاخیری چند روزه اما به موقع ، پخش شد .

حال به بررسی خیلی اجمالی این قطعات می پردازیم و بررسی های بیشتر و جزئی را به زمانی دیگر موکول می کنیم ( زمانی که امیدواریم تا بی نهایت طول نکشد ! )

منبع عکس : musicema.com

بررسی اجمالی قطعات

سالهای نوشته شده سال پخشِ آهنگ ها هستند نه سال ساخته شدنشان

غریب مادر
آلبوم نفرین ( ۱۳۸۳ )
آهنگساز : محسن چاووشی
تنظیم : رضا فوادیان – محسن چاووشی
ترانه سرا : ؟

گر شام هجر و دوری هرگز سحر ندارد
ماه تو در شب دل دارد چه دلربایی

غریب مادر شرح واقعه ی تراژیک آخرین دیدار دو برادر ( امام حسین و حضرت اباالفضل ) است . این ترانه از معدود ترانه هایی است ( در ژانر خود ) که بوی ریا و سفارشی بودن از آن به مشام نمی رسد و لطافت استفاده از کلمات عاشقانه برای روایت حادثه ای مذهبی ( و در کنار آن آشنایی زدایی از مخاطبِ “ زده از ترانه های سفارشی و کم مایه ” ) قدرت اثرگذاری اش را دو چندان کرده است .

ملودی این کار از ملودی های خوب چاووشی است و کلیت کار ( مانند مابقی قطعه های آلبوم نفرین ) بسیار ساده است . این قطعه با یک کیبورد و تنظیم مختصری روی آن ساخته شده . چاووشی اگر چه در نفرین به لحن خاصی نرسیده و صدایش شبیه قمیشی است ، اما در این ترکِ به خصوص صدای خودش را دارد و ما با حنجره ی زخمی خود چاووشی طرفیم . افکت های روی صدا خیلی زیادند و تلفظ های عجیب ، برخی کلمات را نا مفهوم کرده است .

از ظرافت های نوازندگی فوادیان هم نباید گذشت . به ویژه اینکه ملودی ها و آکورد های این دوران را نمی شود فقط به نام چاووشی نوشت . بعضی زیر صدا ها در این قطعه دیوانه کننده اند . توصیف های غریب این ترانه ، ملودی غمناک و صدای خشک خواننده ، ناخودآگاه انسان را به یاد غربت شب جدایی دو برادر و سوزندگی صحرای کربلا می اندازد .

امام رضا
آلبوم خودکشی ممنوع ( ۱۳۸۴ )
آهنگساز : محسن چاووشی
تنظیم : رضا فوادیان
ترانه سرا : امیر ارجینی

من که توی سیاهیا از همه رو سیاترم
میون اون کبوترا با چه رویی بپرم

امام رضا ( یا آنطور که چاووشی جدیدا می گوید کلاغ قارقاری ! ) معروفترین کار مذهبی چاووشی است . قصه ای استعاری از انسانی رو سیاه که بین رفتن و ماندن دو دل است . امام رضا ترانه ای محترم ، متفاوت ، جذاب و با فرم روایی خاص و کمتر تجربه شده در ژانر ترانه های مذهبی است ( البته کمتر تجربه شده در روزگار خودش و نه بعده ها که در چندین ترانه ( و حتی نوحه ) دستمالی و یا به اشکالی دیگر بازخوانی شد ! ) که تفکر معنوی ترانه سرایش را به شکلی لطیف و بدون خاکساری بیش از اندازه نمایان می کند . یک بیت از این ترانه هم حذف شده . بیتی که باعث می شد ترانه ، پایان بندی و اشاره ای مستقیم داشته باشد و این حالت تعلیق گونه را به اثر نمی داد . همین فرار از نتیجه گیری باعث می شود این ترانه تا همیشه ادامه داشته باشد و هر بار تازه به نظر برسد .

صدای چاووشی در این تراک ( همانند کل آلبوم خودکشی ممنوع ) منحصر به فرد است . حنجره ای که خودش را پیدا کرده . صدایی خشن . استفاده از تیون زیاد است . تنظیم فوادیان هم از تقاط قوت این قطعه به حساب می آید . تنظیمی که فراتر از یک ماکت معمولی است . ملودی هم به نوبه ی خود جذاب است ، اما جذاب تر نحوه ی خواندن ترانه است ( و به طور خاص نحوه ی خواندن ترجیع بند ترانه ) . این تراک در شناخته شدن چاووشی در میان اقشار مذهبی اجتماع نقش پررنگی ایفا کرد ( کاری که غریب مادر نکرد ) و طیف مخاطبانش را گسترش داد . گفته می شود این ترانه چند باری هم از صدا و سیما پخش شده است .

در کل امام رضا یک کار صمیمی است . با لحن ، ملودی و تنظیم خوب و البته ترانه ای زیبا از دوران اوج امیر ارجینی .

راه کربلا
تک آهنگ ( ۱۳۸۴ )
آهنگساز : محسن چاووشی
تنظیم : ( احتمالا رضا فوادیان ، محسن چاووشی یا هر دو )
ترانه سرا : امیر ارجینی

حالا از کجا برم پای پیاده ای خدا
راهمو نشون بده می خوام برم به کربلا

راه کربلا یک کار مناسبتی است . داستان زائری که می خواهد به زیارت امام حسین برود . از نظر ترانه می شود گفت ورژن دیگری از امام رضا است . اشاره به طاووس ( و پای زشت و پرهای زیبایش ) اگر چه استعاره ای قوی تر از کلاغ ( و روسیاهی اش ) است و معنای عمیق تری دارد ، اما کلیت ترانه در نهایت همان مضمون را می رساند و حرف تازه ای برای گفتن ندارد . بعلاوه از نظر تنظیم ، ملودی و لحن ، این قطعه به قدرت امام رضا نیست و مشخص است که با عجله ساخته شده و وسواس زیادی برایش خرج نکرده اند . بنابراین اگر چه از خیلی جهات شبیه امام رضا است اما در درجه ی پایین تری قرار می گیرد .

نکته ی قابل توجه در این آهنگ سازبندی و استفاده از سازهایی است که در مراسم عزاداری و سینه زنی خیابانی از آنها استفاده می شود . کاری که به نحوی دیگر بعده ها ، در غدیر خون تکرار شد ( و به شکلی بی ذوق در کارهای دیگر خوانندگان ) و حال و هوای دهه ی اول محرم را در ذهن شنونده مجسم می کند . ( برعکس غریب مادر که فضای دشت کربلا را به وجود می آورد )

توبه نامه
تک آهنگ ( ۱۳۸۵ )
آهنگساز : محسن چاووشی
تنظیم : ( احتمالا رضا فوادیان – محسن چاووشی )
شاعر : حسن فرح بخشیان
به همراه دکلمه ی حسین صفا

اگر عمری گنه کردی مشو نومید از رحمت
تو توبه نامه را بنویس امضا کردنش با من

توبه نامه ( که در اصل لطف حق نام دارد ) متقاوت ترین کار مذهبی چاووشی است . کاری که بیشتر عرفانی است تا مذهبی و نقطه ی درخشانی در کارنامه ی چاووشی به حساب می آید . با توجه به دکلمه ی صفا ، می توان گمان برد که انتخاب و معرفی این شعر برای خوانش توسط او انجام گرفته است . غزل معروف ژولیده نیشابوری ( که از زبان خداوند روایت می شود ) لطیف ، ظریف و امیدبخش است . چاووشی تغییراتی در شعر ایجاد کرده و ابیاتی را هم حذف کرده است اما در کلیت کار تغییری پیش نیامده .

توبه نامه ملودی سوزناکی دارد . پیانوی اولش انگار یک زنگ هشدار است . اینجا دیگر با شعری در وصف امامان یا حال و روز یک زائر طرف نیستیم . اینجا ما کسی را مخاطب قرار نمی دهیم ، مخاطب قرار می گیریم . مخاطبِ خداوند . و پیانوی اول به یک زنهار می ماند و در پی آن ، ملودی غم انگیز ویلن ( که احتمالا توسط محمد آتش افروزان نواخته شده ) ما را وارد فضایی می کند تا سخنش را بگوید .

لحن چاووشی در این آهنگ ویران کننده است . ابیات اولیه را آرام و با آرامشی امیدوار کننده می خواند و در اوج با فریاد و ضجه حرفش را می زند ( ضجه ای تهی از ناله های آزار دهنده . با صلابت و مردانه ) … به ما گو حاجت خود را اجابت می کنم آنی … و می رسد به … بیاور نیک و بد را جمع منها کردنش با مــــــــــــن … ویرانگر … بهتر از این نمی شد این غزل را خواند . ملودی ، تنظیم و خوانش در حد اعلایی قرار دارند و در نهایتِ تناسب با ترانه و مضمونش پیش می روند . در عین سادگی ، همه چیز سر جای خودش است و قطعه ای عالی به بار نشسته . بیشتر کار با یک کیبورد ساخته شده ، اما نباید فراموش کرد که جادوگری پشت این کیبورد حضور دارد !

ظهر عطش
آلبوم سلام آقا ( ۱۳۸۸ )
آهنگساز : محسن چاووشی
تنظیم : محسن چاووشی
شاعر : محمدرضا آغاسی

عاقبت این عشق هلاکم کند
در گذر کوی تو خاکم کند

بعد از یک خلا سه ساله از کارهای مذهبی و بعد از گذشت یک سال از انتشار اولین آلبوم رسمی محسن چاووشی ، پس از یک غیبت طولانی ، دو ترک سلام آقا اولین کارهایی بودند که به گوش هواداران می رسیدند . اینها همچنین اولین قطعاتی بودند که می دانستیم چاووشی شخصا آن ها را تنظیم کرده . اینها همه نشان دهنده ی اهمیت دو قطعه ی آلبوم سلام آقا هستند که در یک دوره ی کاری پر التهاب شنیده شدند . همانطور که پیش تر اشاره شد ، ظهر عطش یکی از دو کار محسن چاووشی در این آلبوم است .

ظهر عطش گزیده ی یکی از اشعار محمدرضا آغاسی ( شاعر اهل بیت ) است . شعری که پیش از این بسیار به مناسبت های مذهبی پخش می شد اما کسی تصور نمی کرد روزی توسط محسن چاووشی خوانده شود ! این شعر خطاب به امام حسین ( یا در وصف امام حسین ) گفته شده و در آن از مظلومیت و جایگاه ویژه ایشان سخن می گوید . یک مداحی خوب ، با تشبیهات جالب ( مثل زهره ی منظومه ی زهرا و … ) اما بدون استعاره های بدیع و حرف تازه .

لحن چاووشی در این آهنگ غمگین و تا حدی نالان است . ملودی جالب است و با سازهای پیشتر تجربه نشده در کارهای او نواخته می شود . تنظیم ساده است و با کلیت کار ( که به مناسبت ایام عزاداری است ) سازگار می باشد . تلفظ کلمه ی « محمد » در نوع خود زیبا است و می تواند نوعی ادای دین به حساب بیاید . زیر صداها در بعضی لحظات یادآور دوران قدیمند . استفاده از گیتار الکتریک هم ، برای این نوع ژانر کاری ، تجربه ی تازه ای بوده . پیشتر درباره ی این آهنگ در مقاله ی روزهای بی ژاکتی صحبت کرده ایم . در نهایت باید گفت ظهر عطش یک قطعه ی مناسبتی خوب است و نه چیزی فراتر از آن .

غدیر خون
آلبوم سلام آقا ( ۱۳۸۸ )
آهنگساز : محسن چاووشی
تنظیم : محسن چاووشی
ترانه سرا : امیر ارجینی

دستای عباس ـو نشون گرفتن
تو کربلا غدیر خون گرفتن

آهنگ دیگر چاووشی در آلبوم سلام آقا غدیر خون است . ترانه ی غدیر خون نسبتا ضعیف است . ترانه در برقراری ارتباط با شنونده عاجز است . باید گفت ترانه ای گنگ و دو پاره است . محتوایش بیشتر مداحی است و استعاره و تشبیه خاصی ندارد و تنها در بعضی ابیات ، صحنه های غمگینی خلق می کند .

لحن چاووشی در این قطعه منحصر به فرد است . غمگین است . تا نیمه ی اهنگ هم نالان نیست . کلمه ای مثل یزید هم به شکل خیلی خاص و شومی ادا می شود ، اما باید گفت این نوع خوانش درگیری چندانی در مخاطب ایجاد نمی کند . ملودی اصلا قوی نیست ، اما در تنظیم ، بعضی بازی های فرمی انجام شده که شنیدنش را برای دفعاتی جذاب می کند. اما در نهایت آنچه باید گفت این است که غدیر خون از درون خالی است و به اصطلاحِ عامیانه چیزی کم دارد . تکرار های زیاد ترجیع بند هم به دل نمی نشیند .

نکته ی جالب توجهی که درباره ی این آهنگ وجود دارد استفاده از صدای سینه زنی عزاداران ( در انتهای آهنگ ) و صدای نفیر باد و سازهای استفاده شده در مراسم عزاداری خیابانی ( در ابتدای آهنگ ) است . همان تجربه ی راه کربلا به شکلی پخته تر . صدای باد هم گویی بادی است که بعد از صحنه ی کارزار بر صحرای کربلا می وزد و شرم و اندوه می پراکند . و ادامه ی آهنگ نیز ( که بیشتر به حوادث بعد از نبرد اشاره دارد و نوعی ذکر مصیبت تلقی می شود ) این تصور را تقویت می کند .

کاشکی
آلبوم هشت ( ۱۳۸۹ )
آهنگساز : محسن چاووشی
تنظیم : شهاب اکبری
ترانه سرا : امیر ارجینی

رو سیاهم که هنوز از تو خیلی دورم
مهربونی با من اما انگار کورم

کاشکی آخرین کار مذهبی منتشر شده از محسن چاووشی است . و البته در زمانی که به سر می بریم ، جدیدترین کاری است که از او پخش شده . بنابراین بحث درباره ی این تراک خواه ناخواه به زمینه های دیگری کشیده می شود و صرفا از منظر کارهای مذهبی آن را بررسی نمی کنیم .

کاشکی همانطور که چاووشی گفته ( و مشخص هم هست ) ادامه ی قطعه ی امام رضاست . ترانه اش اما قوت کار قبلی را ندارد و در برخی ابیات گویی خطاب به خداوند است تا امام هشتم . بنابراین ترانه ی این اثر چندان جای بحثی ندارد . یک ترانه ی معمولی .

آنچه در مورد این قطعه حائز اهمیت است لحن و تنظیم اش است . تنظیم شهاب اکبری که در اندازه های خودش ظاهر شده . یک کار پاپ خیلی خوب . با گیتار ابتدایی محشرش و پاساژ های ساده و روانش . و لحن مهربان محسن چاووشی که با افکت های خاصی ( که نمی دانم در تنظیم اضافه شده اند یا میکس و مستر ) همراه شده . این نوع خوانش جدید است . و با لحن ژاکت و یه شاخه نیلوفر فرق دارد . ناله ی زیادی شنیده نمی شود . می شود گفت اصلا شنیده نمی شود . اگر چه هنوز مردانه نیست و با آن صدای خشن و زخمی کارهایی مثل توبه نامه و امام رضا فاصله دارد ، اما دلنشین است . و تنظیم شهاب اکبری هم اینگونه است . به قول یکی از دوستان کاشکی متاسفم مدل است ! و من معتقدم این را مدیون شهاب اکبری است که در اینجا همچون کی بهت خنیدیده ملال آور یا همچون بازار خرمشهر ( با عرض پوزش ) شرم آور نیست .

در تراک کاشکی همچنین برای بار اول است که چاووشی از گروه کر استفاده می کند . اگر چه بنظرم استفاده از کر برای این ترانه نابجاست ( چرا که معنایی که از آن استنباط می شود صدای جمعی از زائران است که خواسته و حاجتی را بیان می کنند . و به نظرم این خواسته که نوعی حاجت شخصی است ، ارتباطی با گروه کر و فریاد جمعی ندارد . و بعلاوه چون کل آهنگ با لحنی آرام و درونی خوانده می شود این فریاد پرشور و بیرونی با مابقی کار نامتجانس است . در بین کارهای چاووشی احتمالا جای کر در آهنگی مثل توبه نامه است . هم لحنش سنگین و پر صلابت است ، هم حرفی که می زند و هم اینکه گوینده اش خداوند است . ) اما در مورد اجرایش باید اعتراف کرد که چاووشی و اکبری موفق بوده اند . از نظر فنی واقعا این کر زیبا از آب در آمده و با اینکه معتقدم جایش اینجا نیست ، گوش نواز است .

ترانه ی کاشکی ما را به دوران طلایی متاسفم می برد . دورانی که حالا غبطه اش را می خوریم . و اگر چه داغ ژاکت را در دلمان تازه می کند ، در کنارش همچنان امیدوار نگهمان می دارد . امیدوار به اینکه شهاب اکبری بیش از این خودی نشان دهد . و حتی به ما می گوید یک کار پاپ مناسبتی گاهی دلنشین تر از یک راک پر هیاهو است ! اوج آهنگ ( رو سیاهم که هنوز … ) را به شخصه خیلی دوست دارم و اندکی هم مرا به یاد ( من اسیرم تو فقط … ) ترکِ بخون امشب می اندازد .

کاشکی در بین کارهای مذهبی چاووشی در مرتبه ای بالاتر از راه کربلا و غدیر خون و پایین تر از امام رضا و توبه نامه قرار می گیرد . در سطح ظهر عطش . یا شاید غریب مادر .

اشاره ای به قطعه ی فلسطین

فلسطین ( آلبوم متاسفم ) یک کار مذهبی نیست و مایه ی تعجب است که برخی آن را در این دسته بندی قرار می دهند . با این حال ، فضاسازی چاووشی در میانه ی آهنگ یکی از بهترین فصاسازی های اوست و به این واسطه می توانیم فصاسازی میانه ی آهنگ را از کارهای مذهبی او به حساب آوریم ( یا بهتر است بگوییم کارهایی که عوامل مذهبی آنها را تحت تاثیر قرار داده اند ) . فصاسازی این آهنگ از آن جنس فصاسازی هایی است که عناصر انسانی در آن حضور دارند . مثل خودکشی ممنوع . و البته متفاوت است با فصاسازی اول تراک کاشکی ( صدای قطره های آب ) یا تراک غدیر خون ( صدای باد ) یا تراک لولای شکسته ( صدای لولای در ) . متاسفانه دیگر خبری از این جنس فصاسازی ها ، که شخصیت های انسانی در آن حضور دارند ، در کارهای او نیست . تنها جایی که می شود نمونه ای یافت ابتدای ترک کی بهت خندیده است که بهتر است درباره ی آن صحبت نکنیم .

اما در فلسطین ما با فضای غریبی مواجهیم . صدای شهری جنگ زده و مردی که اذان می گوید . استفاده از عنصر اذان در این آهنگ فوق العاده زیبا از آب در آمده و این نکته که اجرایش را خود چاووشی انجام می دهد ، از ثانیه های میانی قطعه ی فلسطین ، قطعه ای جداگانه به وجود آورده است . دوباره به این بخش گوش کنید .

اشاره ای به قطعه ی خودکشی ممنوع

خودکشی ممنوع یک کار اجتماعی درباره ی خودکشی عاشقی شکست خورده است . در متن ترانه نکوهش یا ستایشی از عمل خودکشی صورت نمی گیرد و تنها به شرح یک اتفاق می پردازد . با این حال ، در میانه ی آهنگ گفتگویی ترتیب داده شده است تا نگاه خواننده و منطور و هدفش (!) از اجرای این کار بیان شود . کاری که اگر چه غیر حرفه ای است ، اما امروزه از خودکشی ممنوع یک قطعه ی کالت ساخته است ! این کالت بودن مشخصا به مکالمه ی میان آهنگ بر می گردد و نه چیز های دیگر ( تا آنجایی که نیمی از سکانس یک فیلم سینمایی به هجو این قسمت می پردازد و به نوعی نسبت به آن ادای دین می کند . ) .

آنچه باعث می شود در بررسی آثار مذهبی چاووشی این قطعه را بررسی کنیم ، منظور و هدف صاحب اثر از ساخت این قطعه است . چاووشی در گفتگوی میان آهنگ حدیثی از حضرت علی نقل می کند . « بزرگترین گناه ناامیدی است » . اینکه آیا چاووشی این حدیث را از پیش شنیده بوده و ملکه ی ذهن خویش قرار داده یا اینکه به مناسبت این قطعه آن را یافته است مشخص نیست ، اما استفاده از حدیث در میان یک ترانه ی اجتماعی ( درباره ی خودکشی ) در نوع خود نشان از توجه خواننده به عناصر مذهبی و استفاده از آنها در کارهایش دارد . خواه این استفاده برای توجیه باشد یا از روی اعتقاد عمیق ، نهایتا یک عنصر مذهبی دیگر در آهنگ های محسن چاووشی به حساب می آید .

این بود بررسی کلی آثار مذهبی-عرفانی محسن چاووشی و همچنین تاثیر مذهب و معانی روحانی در زندگی شخصی و حرفه ای وی . با تشکر از عزیزان ، مرتضا و چاووشیست ، که از یادداشت هایشان برای نوشتن بخش هایی از این نوشتار بهره جستم . و همچنین تشکر می کنم از مرسده که قطعه ی خودکشی ممنوع را یادآوری کرد .

پ.ن : لینک این مقاله در سایت هواداران : [+]

۱۶ اردیبهشت ۸۹
۲:۲۰ صبح